ഇന്ദുലേഖ

ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਇ ਪ੍ਰਾਰੰਭ

ਚਾਥਰਾ ਮੇਨਨ: ਮਾਧਵਨ, ਇਹ ਤੂੰ ਐਨੀ ਗੁਸਤਾਖ਼ੀ ਨਾਲ ਕੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ? ਛੀ! ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਕਰਨ। ਸਾਨੂੰ ਕਾਰਣਵਰ (ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਰਦ ਮੁਖੀਆ) ਦੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ? ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਕੁਝ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ।

ਮਾਧਵਨ: ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਹੱਦੋਂ ਨਹੀਂ ਵਧੀ। ਕੋਈ ਵੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾ ਦਿਖਾਵੇ। ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਾ ਕਰਨ। ਸ਼ਿੰਨਨ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਉਸਨੂੰ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਾਵਾਂਗਾ।

ਕੁਮਿੰਨੀ ਅੰਮਾ: ਨਹੀਂ ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਮੈਥੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਤੂੰ ਚਾਥਰਾ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਗੋਪਾਲਨ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾ ਲੈ। ਜੋ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਕਾਰਣਵਰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਾਰਾਜ਼ ਹਨ, ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਮਾਧਵਨ: ਠੀਕ ਹੈ, ਚਾਥਰਾ ਜੇਠ ਜੀ ਅਤੇ ਗੋਪਾਲਨ ਨੂੰ ਜੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਲੈ ਜਾਵਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਅਜੀਬ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।

ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਨੌਕਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਾਧਵਨ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਸ਼ੰਕਰ ਮੇਨੋਨ ਬੁਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਾਧਵਨ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਹੋਰ ਫੈਲੇ, ਇੱਥੇ ਮਾਧਵਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਧਵਨ ਦੀ ਉਮਰ, ਪੰਚੂ ਮੇਨਨ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਸੰਬੰਧਮ (ਨਇਰ-ਨੰਬੂਦਿਰੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਆਹੁਤਾ ਗਠਜੋੜ) ਦਾ ਵੇਰਵਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਸਦੇ ਬਾਰੇ ਜੋ ਕੁਝ ਦੱਸਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

ਮਾਧਵਨ ਇੱਕ ਅਤਿਅੰਤ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਸੁਕੋਮਲ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੀ.ਐਲ. ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੇ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਅਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਧਵਨ ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਐੱਫ਼.ਏ. ਅਤੇ ਬੀ.ਏ. ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ। ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਮਾਧਵਨ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਵੀਨਤਾ ਹਾਸਲ ਸੀ। ਬੀ.ਐਲ. ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਾਸ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮਾਧਵਨ ਨੂੰ ਕਈ ਇਨਾਮ ਵੀ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਮਾਧਵਨ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਮਾਧਵਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਾਲਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਚੇਲਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ-ਪਛਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇੰਝ ਜਾਪਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਧਵਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਕਿਸੇ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਗੁਣ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਸੌਂਦਰਯ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੇਲੋੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਧੀ, ਯੋਗਤਾ, ਸਿੱਖਿਆ, ਪੌਰੁਸ਼, ਨਿਮਰਤਾ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਮਾਧਵਨ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਕਾਂਤੀ ਬਾਰੇ ਇੱਥੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਨਾ ਕਹਿਣਾ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਲਈ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਪਾਠਕ ਸੋਚਣ, ਇਸ ਖਦਸ਼ੇ ਕਾਰਨ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਸਰੀਰ ਦਾ ਰੰਗ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਰੀਰ ਦੇ ਗੁਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਸਦਕਾ, ਇਸ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਾਧਵਨ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅਤਿਅੰਤ ਮੋਹਕ ਸੀ। ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੋਟਾਪਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਦੁਬਲਾਪਨ ਨਾ ਦਿੱਸਣ ਕਰਕੇ ਮਾਧਵਨ ਦੇ ਹੱਥ, ਛਾਤੀ, ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਇੰਝ ਲੱਗਦੀਆਂ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਢਾਲ ਕੇ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹੋਣ। ਕੱਦ ਚੋਖਾ ਲੰਮਾ ਸੀ। ਜੇ ਮਾਧਵਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਾਪਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਦੇ, ਗੋਡਿਆਂ ਤੱਕ ਲੰਮੀ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ, ਉਸਦੀ ਬੋਦੀ ਨਾਲ ਗੋਡਿਆਂ ਤੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਮਾਪਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਮਾਧਵਨ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪੌਰੁਸ਼ ਸ਼੍ਰੀ, ਹਰ ਇੱਕ ਅੰਗ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਸੌਂਦਰਯ, ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸੁਮੇਲ, ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਮਾਧਵਨ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਜੋ ਸ਼ੋਭਾ ਬਣਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹੀ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਾਧਵਨ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਉਸ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਬਹੁਤ ਮਨੋਹਰ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗਹਿਣਾ ਸੀ - ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੁਦਰਤੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਗੁਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਮਾਧਵਨ ਆਮ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਬਣਨ ਦੌਰਾਨ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੁਕਰਮ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਮੈਂ ਯਕੀਨ ਨਾਲ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਸੁਭਾਵਿਕ ਸਰੀਰਕ ਕਾਂਤੀ, ਚੁਸਤੀ ਅਤੇ ਪੌਰੁਸ਼, ਪੂਰੀ ਜਵਾਨੀ ਆਉਣ 'ਤੇ ਮਾਧਵਨ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਹੀ ਸਨ।

ਮਾਧਵਨ ਨੂੰ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਤਿਅੰਤ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਸੀ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਦੱਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਲਾਨ ਟੈਨਿਸ, ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਰਗੇ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਢੰਗ ਦੇ ਕਸਰਤੀ ਮਨੋਰੰਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਾਧਵਨ ਬਹੁਤ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਗੋਵਿੰਦੱਪਨਿੱਕਰ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਇੱਕ ਆਦਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ - ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦੀਵਾਨੇ ਸਨ। ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਧਵਨ ਦੀ ਰੁਚੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ। ਦੋ-ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੰਦੂਕਾਂ, ਦੋ-ਤਿੰਨ ਪਿਸਤੌਲ, ਰਿਵਾਲਵਰ ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦਾ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਸੁਖ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਨਹੀਂ ਮੁੜ ਗਏ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਮਾਧਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਨੌਕਰ ਦੇ ਆ ਕੇ ਬੁਲਾਉਣ 'ਤੇ ਮਾਧਵਨ ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸ਼ੰਕਰ ਮੇਨੋਨ: ਮਾਧਵਨ, ਇਹ ਕੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ! ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਕਾਰਣਵਰ ਨੂੰ ਤੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਫਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਕਿੰਨਾ ਧਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਖਰਚ ਕੀਤਾ।

ਮਾਧਵਨ: ਮਾਮਾ ਜੀ ਵੀ ਇੰਝ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਹੈ! ਜਦੋਂ ਗੱਲ ਸੱਚ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗਾ। ਮੈਥੋਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਵੱਡੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਨੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਕਮਾਇਆ ਇੱਕ ਪੈਸਾ ਵੀ ਖਰਚਣ ਲਈ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਭਲੇ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੋ ਧਨ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਡੀਆਂ ਜਾਇਜ਼ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਖਰਚ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਕੁਮਿੰਨੀ ਅੰਮਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਨੌਕਰ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਨੇ ਇੰਨੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਈ - ਕਲਿਆਣੀਕੁੱਟੀ ਨੂੰ ਵੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਇਹ ਕੀ ਅਨਰਥ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਉਹ। ਇੰਝ ਬੁਰਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਹੁਣ ਉਸ ਛੋਟੇ ਸ਼ਿੰਨਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਨ੍ਹ ਵਾਂਗ ਪਾਲਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਵਾਂਗਾ।

ਸ਼ੰਕਰ ਮੇਨੋਨ: ਸਜ਼ਾ - ਸਜ਼ਾ! ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ! ਤੂੰ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਾਏਂਗਾ? ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪੰਜਾਹ ਰੁਪਏ ਹੀ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ? ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹਾਏਂਗਾ? ਮਾਮਾ ਜੀ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ।

"ਮਾਮਾ ਜੀ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ," ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਧਵਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਦੁਲੇਖਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। ਉਸ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਮਾਧਵਨ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੱਖ ਭਾਵ-ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ। ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਟਹਿਲਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਮਾਧਵਨ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

ਮਾਧਵਨ: ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ? ਜੇ ਮੈਂ ਸਹੀ ਗੱਲ ਕਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਉਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋਣਗੇ? ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਸ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ।

ਸ਼ੰਕਰ ਮੇਨੋਨ: ਛੀ! ਬੇ-ਅਦਬੀ ਨਾ ਕਰ।

ਮਾਧਵਨ: ਕਿਹੜੀ ਬੇ-ਅਦਬੀ? ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ।

ਸ਼ੰਕਰ ਮੇਨੋਨ: ਇਹੀ ਨਾ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ। ਅੱਪੂ! ਤੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸਿਆਣਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਸਾਡੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾ ਛੱਡ ਦੇਵੀਂ। ਪੁੱਤਰ, ਭੋਜਨ ਕਰ ਲਿਆ?

ਮਾਧਵਨ: ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬੇਚੈਨੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।

ਅੰਮਾ ਪਾਲਕੰਜੀ (ਦੁੱਧ ਵਾਲਾ ਦਲੀਆ) ਲੈ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਆਈ ਸੀ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਪਾਰਵਤੀ ਅੰਮਾ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਕਟੋਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਲਕੰਜੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੀ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਈ।

ਸ਼ੰਕਰ ਮੇਨੋਨ: ਪਾਰਵਤੀ! ਸੁਣਿਆ ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ?

ਪਾਰਵਤੀ ਅੰਮਾ: ਸੁਣਿਆ! ਬਿਲਕੁਲ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

ਮਾਧਵਨ: ਪਾਲਕੰਜੀ ਇੱਧਰ ਦਿਓ।

ਦੋ ਘੁੱਟ ਪਾਲਕੰਜੀ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ-ਖੜ੍ਹੇ ਹੀ ਪੀ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ।

ਮਾਧਵਨ: ਕੀ, ਅੰਮਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਗਈ?

ਪਾਰਵਤੀ ਅੰਮਾ: ਹੋਰ ਕੀ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸ਼ੱਕ ਹੈ? ਜੋ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ। ਖੈਰ; ਇਹ ਕੰਜੀ ਪੀ ਲੈ। ਫਿਰ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗੇ। ਦੁਪਹਿਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਬੋਦੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਟਕਾਈ ਕਿਉਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ; ਇੱਧਰ ਆ; ਮੈਂ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਬੋਦੀ ਅੱਧੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਮਾਧਵਨ: ਅੰਮਾ, ਸ਼ਿੰਨਨ ਨੂੰ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ।

ਪਾਰਵਤੀ ਅੰਮਾ: ਇਹ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਵੱਡੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਨੇ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ। ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ। ਤੈਨੂੰ ਵੱਡੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਨੇ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ ਨਾ? ਉਹ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾ ਦੇਣਗੇ।

ਮਾਧਵਨ: ਜੇ ਵੱਡੇ ਮਾਮਾ ਜੀ ਨਾ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤਾਂ?

ਪਾਰਵਤੀ ਅੰਮਾ: ਤਾਂ ਨਾ ਪੜ੍ਹੇ।

ਮਾਧਵਨ: ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗਾ।

ਪਾਰਵਤੀ ਅੰਮਾ: ਕਟੋਰਾ ਇੱਧਰ ਦੇ; ਮੈਂ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਜਲਦੀ ਆ ਜਾਵੀਂ।